آشنایی با ناهنجاری مخچهای آرنولد
بیماران زیادی در جراحی اعصاب با ناهنجاریهای مادرزادی به پزشک مراجعه میکنند؛ یکی از این موارد، ناهنجاری «آرنولد-کیاری» نام دارد که مربوط به مخچه است.این ناهنجاری مربوط است به شکل ناقص و پائین آمده بخش مهمی از مخچه به نام لوزه که در سوراخ گردنی وارد میشود و بر نخاع و بصل النخاع فشار آورده و باعث ایجاد نشانهها و نشاندادهای مهمی میشود؛ علاوه بر این قاعده جمجمه نیز دارای شکل غیر طبیعی میباشد.طیف وسیعی از این نشانهها ممکن است دیده شود، از جمله سردرد، دردهای گردنی، مشکلات حسی از جمله گز گز و مور مور شدن، کمحسی دستها و پاها مخصوصا در انگشتان، اختلال حس عمقی که منجر به مشکلات حرکتی و حتی فلج میشود، و در موارد شدیدتر علائم افزایش فشار داخل مغزی از جمله سردردهای شدید و صبحگاهی و تهوع و استفراغ دیده میشود که باید به شکل اورژانس مورد درمان قرار گیرد.از دیگر نشانهها حرکات ناخودآگاه چشم و مشکلات حرکتی را میتوان نام برد.به همراه این ناهنجاری به طور شایع ناهنجاریهای دیگری در نخاع و ستون مهرهها نیز دیده میشود، مانند اسپاینا بیفیدا و غیره.به سبب نزدیکی این ناهنجاریها با مراکز بسیار حیاتی بدن از جمله نخاع اعصاب مهم گردنی و مغزی سرخرگ مهرهای و به ویژه بصلالنخاع جراحی این ناحیه همیشه با مشکلات و خطراتی بیش از دیگر جراحیها همراه است و تکنیکهای متفاوتی برای این عملها پیشنهاد شده است.روش معمول این جراحی باز کردن ناحیه پشتی گردن و برداشتن بخش مهمی از استخوان جمجمه در ناحیه پسسری و باز کردن سختشامه و دوختن دوباره ان با یاری بافت نرم زیرپوستی یا بافت نرم مصنوعی می باشد (چپ). روش پیشنهادی نگارنده که از طریق اندوسکوپی می باشد اعمال جراحی این ناحیه به طور اعم و جراحی ناهنجاری کیاری را به طور اخص بسیار ایمنتر و کوتاهتر میکند(راست).جراحیها ی آندوسکوپی یا با کمترین تهاجم (minimally invasive) که به حق جراحیهای آینده نام گرفتهاند، پیشرفتهای قابل توجّهی را در تمامی زمینههای جراحی به بار آورده، به پزشک و بیمار امکان میدهند تا با ایمنی بیشتر به درمان از یک سو و با اسودکی بیشتر تن به عمل دهندروش نویسنده جراحیهای این ناحیه را که نیاز به برش (انسیزیون) بزرگ و چندین روز بستری شدن در ابتدا در بخش مراقبتهای ویژه و بعد در بخش معمولی دارند، به جراحیهای سادهتر و با نیاز به بستری شدن کمتر تبدیل کرده است؛ به طوری که بیمار به جای ۱۰ روز بستری شدن پس از ۲ یا ۳ روز مرخص میشود.روش پیشنهادی این امکان را به بیمار میدهد تا برش پوستی کوچکی داشته باشد و دوره درمان کوتاهتر و درد پس از جراحی بسیار خفیفتری را به بیمار تحمیل کند.آشنایی با شیوه جراحی آندوسکوپی در جراحی مغز و اعصابهمان طور که در تصویر بالا ملاحظه میکنید، برش جراحی با این شیوه جدید بسیار کوچکتر از برش جراحی کلاسیک است و با استفاده از وسایل جراحی اختراع شده بوسیله نگارنده همین برش کوچک امکان دسترسی کامل به ناهنجاری یا تومور و برداشتن کامل آن را میدهد.
روش نوین جراحی آندوسکوپیک ستون فقرات
تکنیک جدید عمل آندوسکوپیک یک روش "جراحی غیر تهاجمی" است که به روش آندوسکوپیک انجام میشود.وی افزود: این روش جراحی به شکل مینی انوازیو یعنی با حداقل باز کردن بدن و از طریق یک برش کوچک انجام میشود که تمامی مراحل جراحی در "صفحه مانیتور "قابل مشاهده است.این متخصص خاطر نشان کرد: در ابتدا روش مذکور فقط در درمان دیسک مورد استفاده قرار میگرفت اما در حال حاضر جهت درمان تمامی مشکلات ستون فقرات و حتی تومورها قابل انجام است.مستوفی با تاکید بر مزایای این روش جراحی عنوان کرد: کوتاه بودن مدت بستری، بهبودی سریع، کاهش صدمات عضلانی، عوارض عفونی بعد از عمل از مهمترین مزایای جراحی آندوسکوپیک است. آشنایی با شیوه جراحی آندوسکوپی
جراحی همیشه یکی از سختترین بخشهای پزشکی چه برای بیمار و چه برای پزشک بوده است.جراحی نیاز به ارزیابی دقیق بیماری سابقه بیمار، محک زدن سودها و زیانها، بیهوشی، آزمایشهای گوناگون پیش از آن و آمادگی جسمی و روانی بیمار دارد. پیشنهاد جراحی به یک بیمار همانقدر دشوار و پر مسئولیت است که رد یا پذیرش آن از سوی بیمار.جراحی اعصاب و ستون فقرات نه تنها از این قاعده مستثنا نیست، بلکه به لحاظ سر و کار داشتن جراح با یکی از ارزشمندترین حساسترین و خطرناکترین اندامهای بدن یعنی مغز و اعصاب مسئولیت پزشک و بیمار را در این گزینش چندین برابر میکند.جراحی اعصاب و ستون فقرات از ابتدای پیدایش تا به امروز به عنوان یکی از سنگینترین جراحیها شناخته شده است؛ یکی به این دلیل که خطر صدمه به مغز و نخاع همیشه وجود داشته و دوم این که نیاز به یک برش بزرگ بوده است و این برش بزرگ خطر عفونت بعد از عمل، عدم بهبودی زخم، ناراحتی بیمار و نیز دردهای پس از عمل را به میزان قابل ملاحظهای شدت میبخشد.از سالها پیش و بلکه از دو قرن پیش جراحان به این میاندیشند که چطور میتوان اعمال جراحی را ساده تر، سریع تر و با برشها و برداشتهای کوچکتر انجام داد. این روشها به طور راستین تا نیمه قرن ۲۰ امکان پذیر نبود.ورود میکرسکوپ به جراحی از سالهای ۱۹۵۰ میلادی به ویژهٔ در جراحی اعصاب چهره این جراحی را دگرگون و اعمالی را که تا آن روز ناممکن پنداشته میشد، ممکن کرد. برای مثال جراحی آنوریسم داخل مغزی عملی ناممکن و غیر قابل اجرا و این بیماری درمان ناپذیر تلقی میشد.امروزه روز به لطف میکروسکوپ و بزرگ نمایی برجسته اندام و نسجهای داخل مغزی مانند سرخرگها و سیاهرگها و اعصاب که در مقیاس چشم نا مسلّح بسیار کوچک هستند جراحیهای بسیار دقیق و در عین حال ظریف و حساسی انجام میپذیرد در جراحی اعصاب از این اعمال میتوان پیوند عصبها درمان آنوریسمها و نا هنجاریهای سرخرگی ـ سیاهرگی را نام برداما تلاش انسان جوینده بدینجا خاتمه نیافت و جراحان هر دم میکوشیدند و میکوشند تا جراحی را هرچه سادهتر هرچه سریعتر و در عین حال هرچه بهتر و با عوارض کمتر به انجام رسانند.یکی از نوینترین و پیشرفتهترین این راهها جراحی آندوسکوپی است. آندوسکوپی (درون پژوهی) روشی است که با استفاده از برشی کوچک و دخول دوربینی با توان بینایی بالا میتوان اندامهای درونی بیمار رابر روی یک صفحه تلویزیون دید و از این امکان برای بهتر و دقیقتر یافتن محل ضایعه و در نتیجه بهتر عمل کردن استفاده کرد. کاربرد این جراحی در رشته جراحی مغز و اعصاب نیز چون دیگر رشتهها چهره این جراحی و نحوه درمان و پیشآگهی بیماران را به نحو نا باورانهای دیگرگون کرده است.نخستین تلاش برای جراحی اندوسکپی در پزشکی به توسط پزشک ایتالیایی بوتزینی در سال ۱۸۰۵ میلادی انجام پذیرفت. این پزشک از طریق یک مجرای طبیعی بدن دست به این کار زد جزئیات موفقیت یا نحوه کار او در دسترس نیست اما به هر حال بوتزینی این کار را هرگز تکرار نکرد چون سازمان نظام پزشکی ایتالیا او را از این کار به سبب "کنجکاوی بیش از حد" منع کرد.اما در جراحی اعصاب نخستین عمل فتق دیسک مهره کمری در سال ۱۹۹۰ به توسط اوبن چیم انجام پذیرفت. در سال ۱۹۹۲ میلادی پزشک ایرانی ساکن ایالات متحد آمریکا، پرویز کم بین، با لولههای کوچکی که توبول نامیده میشدند، نخستین عمل فتق دیسک کمری را به معنی واقعی کلمه به انجام رساند.برش پوست در این جراحی از ۳ سانتی متر یعنی از پهنای شصت دست تجاوز نمی کنددر سال ۱۹۹۳ میلادی ژان دستاندو جراح اعصاب فرانسوی روشی مخصوص به ابداع خویش برای جراحیهای ستون مهرههای کمری اختراع کرد. این روش بعدها به توسط او به جراحیهای دیگر ستون فقرات کمری و همچنین ستون فقرات گردنی تعمیم یافت.نگارنده نیز این روش را گسترش داده و در سالهای اخیر برای جراحیهای ناحیه پشتی ستون فقرات گردنی و نیز برخی ناهنجاریهای ناحیه قاعده جمجمه در محلی که ستون مهرهها به جمجمه متصل میشود و نیز در مخچه را با موفقیت به مرحله اجرا گذاشته است.برتری این روش در تجربیات نگارنده در صورت انتخاب صحیح بیماران نسبت یه جراحی کلاسیک به اثبات رسیده است.به طور نمونه برای جراحی فتق دیسک کمر دوره بستری از ۴ یا به ۵ روز به ۱ روز، در فتق دیسک گردن از ۳ یا ۴ روز به ۱ روز و در جراحی ناحیه گردنی- جمجمهای به جای ۵ یا ۶ روز به ۲ تا ۳ روز کاهش مییابد؛ بیمار بلافاصله پس از عمل اجازه برخاستن دارد و دردهای پس از عمل به نحو قابل توجهی کمتر و خفیف تر هستند.در مطالعه اولیه در بیمارستان ما در بوردوی فرانسه، در بیماران عمل شده برای ناحیه گردنی مقایسه بین میزان درد پس از جراحی از میزان درد متوسط در یک مقیاس ۱۰ نمرهای از ۶،۵۴ در جراحیهای کلاسیک به ۳،۲۵ در جراحیهای آندوسکوپی تقلیل نشان میدهد.بیماران عمل شده در اکثر موارد میتوانند در مدت کوتاهی پس از عمل به سر کار خود بازگردند و فعالیتهای ورزشی خویش را پس از دوره کوتاه یک تا دو هفته بعد از عمل جراحی از سر بگیرند.مفهوم آندوسکوپی یکی از پیشرفتهای قابل توجه در جراحی به ویژه جراحی اعصاب است به طوری که به نظر نگارنده میتوان آن را جراحی آینده نامید. امید است در آینده نه چندان دور این روشها به همت نیکوکاران در ایران نیز گسترش یابد و هموطنان ما بتوانند از آن بهره ببرند.*جراح مغز و اعصاب- رئیس «مرکز جراحی آندوسکوپی ستون فقرات» (CCRE)- بوردوی فرانسه.
